อาหารสายยาง อาหารปั่นผสม เมื่อให้พร้อมกับอาหารธรรมดาในกรณีที่ผู้ป่วยเริ่มมีอาการดีขึ้นและแพทย์อนุญาตให้เริ่มทาน "อาหารธรรมดาทางปาก" ควบคู่ไปกับ "อาหารปั่นทางสายยาง" ถือเป็นสัญญาณที่ดีมากครับ เพราะเป็นขั้นตอนสำคัญในการฝึกเพื่อกลับมาใช้ชีวิตปกติ
แต่การให้ทั้งสองอย่างพร้อมกันมีข้อควรระวังและลำดับขั้นตอนที่ต้องคำนึงถึงดังนี้ครับ:
1. ลำดับการให้: "ปากก่อน สายยางตาม"
กฎเหล็กที่สำคัญที่สุดคือ ต้องให้ผู้ป่วยทานอาหารทางปากก่อนเสมอ ครับ
เหตุผล: เพื่อให้ผู้ป่วยได้ใช้ความพยายามในการเคี้ยวและกลืนขณะที่ยังรู้สึกหิว จะเป็นการกระตุ้นสัญชาตญาณการกินได้ดีที่สุด
หากให้ทางสายยางก่อน: ผู้ป่วยจะรู้สึกอิ่มและไม่อยากพยายามทานอาหารทางปาก ซึ่งจะทำให้การฝึกกลืนล่าช้าออกไป
2. การปรับปริมาณอาหาร
เมื่อผู้ป่วยทานทางปากได้มากขึ้น เราต้องลดปริมาณอาหารทางสายยางลงเพื่อไม่ให้ร่างกายได้รับพลังงานเกิน (Overfeeding)
สูตร 75% Rule: หากผู้ป่วยสามารถทานอาหารทางปากได้มากกว่า 75% ของความต้องการพลังงานต่อวัน และน้ำหนักตัวคงที่ แพทย์จึงจะพิจารณาถอดสายยางออก
การเสริม: ในช่วงแรก อาหารสายยางจะทำหน้าที่เป็น "ตัวเสริม" (Supplement) เพื่อป้องกันภาวะขาดสารอาหารในขณะที่ผู้ป่วยยังทานทางปากได้น้อย
3. ลักษณะอาหารธรรมดาที่เหมาะสม
อาหารธรรมดาที่ให้เด็กหรือผู้ป่วยจัดฟัน/ฝึกกลืน ต้องสอดคล้องกับความสามารถในการเคี้ยว:
อาหารอ่อน (Soft Diet): เช่น ไข่ตุ๋น, ปลานึ่ง, เต้าหู้อ่อน
อาหารบดละเอียด (Pureed Diet): หากยังเคี้ยวไม่ได้ดี ให้เริ่มจากอาหารที่มีความหนืดสม่ำเสมอแต่ละเอียดเหมือนโยเกิร์ต
4. ข้อควรระวังเรื่องการ "สำลัก"
การให้ทานอาหารธรรมดาควบคู่ไปกับสายยาง เพิ่มความเสี่ยงต่อการสำลักได้หากไม่ระวัง:
เช็กความพร้อม: ผู้ป่วยต้องตื่นเต็มที่และนั่งตัวตรง 90 องศา (หรือท่าที่หมอแนะนำ)
ห้ามปนกันในปาก: อย่าให้ผู้ป่วยทานอาหารทางปากในขณะที่กำลังหยดอาหารทางสายยางอยู่ เพราะจะทำให้พะอืดพะอมและสำลักได้ง่าย
สังเกตอาการ: หากมีอาการไอ, เสียงเปลี่ยน (เสียงเหมือนมีน้ำในคอ), หรือหน้าเขียวขณะทานทางปาก ให้หยุดทันที
💡 สรุปขั้นตอนการทำใน 1 มื้อ
เตรียมตัว: จัดท่านั่งให้ผู้ป่วยตื่นตัวเต็มที่
ทานทางปาก: ให้ทานอาหารอ่อน/บด ตามปริมาณที่ทานไหว (จดบันทึกไว้ว่าทานไปได้กี่คำหรือกี่ซีซี)
พัก: รอประมาณ 15-30 นาที เพื่อดูว่ามีอาการขย้อนหรือคลื่นไส้ไหม
ให้ทางสายยาง: ให้อาหารปั่นเสริมตามปริมาณที่คำนวณไว้เพื่อให้ครบตามความต้องการในมื้อนั้น
ล้างสาย: ตามด้วยน้ำเปล่าและจัดท่าหัวสูงต่ออีก 1 ชั่วโมง
